Διαφορά

XVII konferencja naukowa

Kategoria życia w myśli Jakuba Böhmego
i jej intertekstualna recepcja we współczesnej filozofii i teologii Genealogia idei i jej aktualność

Ołdrzychowice Kłodzkie
25 – 27 września 2026 (piątek – niedziela)

Projekt badawczy nr WNK/SN/0331/2025/01 realizowany w ramach konkursu ogłoszonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pn. „Wektory Nauki”, moduł: „Konferencje Naukowe”.

Projekt powstał przy współpracy Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, Uniwersytetu Wrocławskiego, Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Nysie oraz Ewangelikalnej Wyższej Szkoły Teologicznej we Wrocławiu.

Myślą przewodnią inspirującą organizatorów konferencji jest namysł nad dziedzictwem znakomitego śląskiego myśliciela, Jacoba Böhmego w zupełnie nowej perspektywie interpretacyjnej, aniżeli zwykło się to czynić w ostatnim czasie, kiedy zbiegły się dwie ważne daty – 400 rocznica jego śmierci (2024) oraz 450 rocznica urodzin (2025) uroczyście obchodzone w wielu ośrodkach akademickich w Europie. Otóż organizatorzy proponują skupić się nad jedną z kluczowych kategorii, jaką posługuje się Böhme, mianowicie nad kategorią życia i podjąć interdyscyplinarny oraz intertekstualny namysł nad jej znaczeniem i aktualnością. Co w założeniu umożliwi śledzenie i rozpoznanie echa jego idei w różnych dyskursach kultury europejskiej. Intertekstualność rozumiana jest tu szeroko, zarówno jako relacja między tekstami pisanymi (tradycyjnie: cytat, aluzja, parafraza), jak i jako obecność struktur znaczeniowych, idei, obrazów i figur, które podlegają reinterpretacji w kolejnych kontekstach historycznych, językowych i duchowych. Odwołując się do teorii intertekstualności zaproponowanych przez Julię Kristevą, Gérarda Genette’a i Harolda Blooma, myśl Böhmego należałoby potraktować jako teksto-geniczną matrycę, która oddziałuje nie tylko przez swoje literalne brzmienie, ale także poprzez potencjał semantyczny, który uruchamia w tekstach późniejszych filozofów (Schelling, Hegel, Berdiajew), teologów (Hamann, Swedenborg, Barth), a także poetów i pisarzy (Blake, Novalis, Mickiewicz, Miłosz, Tokarczuk). Ta sieć odniesień nie jest przy tym prostą kalką ani mechaniczną adaptacją — jest raczej procesem reinterpretacji, w którym pierwotne sensy zostają zdeformowane, rozwinięte lub przekroczone. Intertekstualność nie jest więc dodatkiem do analizy, lecz głębokim wymiarem samego życia myśli, które — niczym życie duchowe w ujęciu Böhmego — rozwija się poprzez napięcia, przemiany i powroty. Böhme staje się w tym świetle figurą inicjacyjną pewnej tradycji intelektualnej, której pełne rozpoznanie możliwe jest dopiero wtedy, gdy potraktujemy jego pisma jako żywe teksty pozostające w dialogu z dziedzictwem Platona i Eckharta, z hermeneutyką niemieckiego idealizmu, z teologiczną wyobraźnią protestantyzmu, a także z egzystencjalną i poetycką wrażliwością XX wieku oraz epoki ponowoczesnej. Dlatego intertekstualność należałoby potraktować jako narzędzie nie tylko komparatystyczne, ale także ontologiczne i hermeneutyczne. Pozwala ona uchwycić, jak idea życia jako procesu na poziomie metafizycznym uległa przemianom, przenoszona przez różne języki dyscyplin i epok, zachowując przy tym swój rdzeń i potencjał duchowego niepokoju. W szerszym znaczeniu celem konferencji jest namysł nad kategorią życia w myśli Böhmego, uwzględniający zarówno jej genezę i strukturę, jak i recepcję w późniejszej filozofii, teologii i literaturze oraz aktualność. W tym celu proponuje się podejście interdyscyplinarne, łączące hermeneutykę filozoficzną, analizę tekstualną, historię idei oraz teorię intertekstualności. Zgodnie z tym założeniem, myśl Böhmego należałoby traktować nie tylko jako zamknięty system teozoficzny, lecz jako żywy dyskurs, wchodzący w dialog z wieloma nurtami nowożytnej, współczesnej i ponowoczesnej kultury duchowej. Proponuje się wstępną strukturalizację konferencji, opartą naczterech zagadnieniach: ontologicznym (metafizycznym), egzystencjalnym, dialogicznym i poetyckim. Każda z tych perspektyw służyłaby do uchwycenia innego aspektu życia jako struktury sensu: jako ruchu, napięcie i relacji, czyli dynamiczną grę przeciwieństw, które nieustannie tworzą świat i człowieka. Dzięki temu możliwe staje się nie tylko nowe odczytanie Böhmego w jego kontekście historycznym, ale także reinterpretacja jego myśli w świetle współczesnych problemów filozofii życia. Projekt konferencji ma zatem podwójne znaczenie: jako historia aktywnej idei oraz w kontekście konstruktywnym jako próba wskazania potencjału myśli Böhmego jako aktywnej oraz inspirującej współczesnego człowieka.

Interdyscyplinarny Zespół Badawczy Instytutu Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Instytutu Teologii Systematycznej Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu zorganizował już szesnaście konferencji naukowych.

Oto tematy dotychczasowych spotkań:

Chrystologia Friedricha Schleiermachera (2008)
Skończone i nieskończone w filozofii i teologii (2009).
Paradygmaty wolności w filozofii i teologii – historyczne i współczesne interpretacje (2010) Pokój jako idea regulatywna filozofii i teologii (2011)
Status błędu w filozofii i teologii (2013)
Status poznania mistycznego w filozofii i teologii. Mistyka śląska (2014)
Konteksty mistyki krzeszowskiej (2015)
Filozofia i teologia na Uniwersytecie Wrocławskim. Perspektywy poznawcze – znaczenie – oddziaływanie (2016)
Śląskie oblicza Reformacji. Implikacje dla filozofii i teologii (2017)
Kategoria końca w filozofii i teologii (2018)
Filozofia i teologia wobec współczesnych ideologii (2019).
Antropologia filozoficzno-teologiczna. Pamięci profesora Józefa Kosiana (2021)
Filozofia i teologia wobec dylematów współczesnego humanizmu (2022)
Filozofia, teologia i literatura w przestrzeni interdyscyplinarnej (2023)
1624. Duchowość śląska w kontekście zmiany pokoleniowej – Jacob Bôhme i Angelus Silesius (2024)
Konstelacje myśli śląskiej. Od Baroku do współczesności (2025)

Kolejna konferencja będzie już siedemnastą z rzędu organizowanych przez Interdyscyplinarny Zespół Badawczy Instytutu Filozofii UWr oraz Instytutu Teologii Systematycznej PWT. Od kilku lat do zespołu dołączyli Koleżanki i Koledzy z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Nysie oraz z Ewangelikalnej Wyższej Szkoły Teologiczna we Wrocławiu.

Miejscem konferencji będzie Dom św. Franciszka w Ołdrzychowicach Kłodzkich (https://domrekolekcyjny.franciszkanki.pl/)

Na konferencji obowiązuje zasada: każdy uczestnik jest wykładowcą i każdy wykładowca uczestnikiem, dlatego prosimy o zarezerwowanie czasu od piątku 25 do niedzieli 27 września.

Zgłoszenie udziału w konferencji prosimy przesłać do 30 czerwca 2026 roku.
prof. dr hab. Leon Miodoński (UWr) prof. dr hab. Bogdan Ferdek (PWT)