Autor: Bogdan Ferdek

Konferencja naukowa „Kategoria życia w myśli Jakuba Böhmego”. Zaproszenie

Διαφορά

XVII konferencja naukowa

Kategoria życia w myśli Jakuba Böhmego
i jej intertekstualna recepcja we współczesnej filozofii i teologii Genealogia idei i jej aktualność

Ołdrzychowice Kłodzkie
25 – 27 września 2026 (piątek – niedziela)

Projekt badawczy nr WNK/SN/0331/2025/01 realizowany w ramach konkursu ogłoszonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pn. „Wektory Nauki”, moduł: „Konferencje Naukowe”.

Projekt powstał przy współpracy Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, Uniwersytetu Wrocławskiego, Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Nysie oraz Ewangelikalnej Wyższej Szkoły Teologicznej we Wrocławiu.

Myślą przewodnią inspirującą organizatorów konferencji jest namysł nad dziedzictwem znakomitego śląskiego myśliciela, Jacoba Böhmego w zupełnie nowej perspektywie interpretacyjnej, aniżeli zwykło się to czynić w ostatnim czasie, kiedy zbiegły się dwie ważne daty – 400 rocznica jego śmierci (2024) oraz 450 rocznica urodzin (2025) uroczyście obchodzone w wielu ośrodkach akademickich w Europie. Otóż organizatorzy proponują skupić się nad jedną z kluczowych kategorii, jaką posługuje się Böhme, mianowicie nad kategorią życia i podjąć interdyscyplinarny oraz intertekstualny namysł nad jej znaczeniem i aktualnością. Co w założeniu umożliwi śledzenie i rozpoznanie echa jego idei w różnych dyskursach kultury europejskiej. Intertekstualność rozumiana jest tu szeroko, zarówno jako relacja między tekstami pisanymi (tradycyjnie: cytat, aluzja, parafraza), jak i jako obecność struktur znaczeniowych, idei, obrazów i figur, które podlegają reinterpretacji w kolejnych kontekstach historycznych, językowych i duchowych. Odwołując się do teorii intertekstualności zaproponowanych przez Julię Kristevą, Gérarda Genette’a i Harolda Blooma, myśl Böhmego należałoby potraktować jako teksto-geniczną matrycę, która oddziałuje nie tylko przez swoje literalne brzmienie, ale także poprzez potencjał semantyczny, który uruchamia w tekstach późniejszych filozofów (Schelling, Hegel, Berdiajew), teologów (Hamann, Swedenborg, Barth), a także poetów i pisarzy (Blake, Novalis, Mickiewicz, Miłosz, Tokarczuk). Ta sieć odniesień nie jest przy tym prostą kalką ani mechaniczną adaptacją — jest raczej procesem reinterpretacji, w którym pierwotne sensy zostają zdeformowane, rozwinięte lub przekroczone. Intertekstualność nie jest więc dodatkiem do analizy, lecz głębokim wymiarem samego życia myśli, które — niczym życie duchowe w ujęciu Böhmego — rozwija się poprzez napięcia, przemiany i powroty. Böhme staje się w tym świetle figurą inicjacyjną pewnej tradycji intelektualnej, której pełne rozpoznanie możliwe jest dopiero wtedy, gdy potraktujemy jego pisma jako żywe teksty pozostające w dialogu z dziedzictwem Platona i Eckharta, z hermeneutyką niemieckiego idealizmu, z teologiczną wyobraźnią protestantyzmu, a także z egzystencjalną i poetycką wrażliwością XX wieku oraz epoki ponowoczesnej. Dlatego intertekstualność należałoby potraktować jako narzędzie nie tylko komparatystyczne, ale także ontologiczne i hermeneutyczne. Pozwala ona uchwycić, jak idea życia jako procesu na poziomie metafizycznym uległa przemianom, przenoszona przez różne języki dyscyplin i epok, zachowując przy tym swój rdzeń i potencjał duchowego niepokoju. W szerszym znaczeniu celem konferencji jest namysł nad kategorią życia w myśli Böhmego, uwzględniający zarówno jej genezę i strukturę, jak i recepcję w późniejszej filozofii, teologii i literaturze oraz aktualność. W tym celu proponuje się podejście interdyscyplinarne, łączące hermeneutykę filozoficzną, analizę tekstualną, historię idei oraz teorię intertekstualności. Zgodnie z tym założeniem, myśl Böhmego należałoby traktować nie tylko jako zamknięty system teozoficzny, lecz jako żywy dyskurs, wchodzący w dialog z wieloma nurtami nowożytnej, współczesnej i ponowoczesnej kultury duchowej. Proponuje się wstępną strukturalizację konferencji, opartą naczterech zagadnieniach: ontologicznym (metafizycznym), egzystencjalnym, dialogicznym i poetyckim. Każda z tych perspektyw służyłaby do uchwycenia innego aspektu życia jako struktury sensu: jako ruchu, napięcie i relacji, czyli dynamiczną grę przeciwieństw, które nieustannie tworzą świat i człowieka. Dzięki temu możliwe staje się nie tylko nowe odczytanie Böhmego w jego kontekście historycznym, ale także reinterpretacja jego myśli w świetle współczesnych problemów filozofii życia. Projekt konferencji ma zatem podwójne znaczenie: jako historia aktywnej idei oraz w kontekście konstruktywnym jako próba wskazania potencjału myśli Böhmego jako aktywnej oraz inspirującej współczesnego człowieka.

Interdyscyplinarny Zespół Badawczy Instytutu Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Instytutu Teologii Systematycznej Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu zorganizował już szesnaście konferencji naukowych.

Oto tematy dotychczasowych spotkań:

Chrystologia Friedricha Schleiermachera (2008)
Skończone i nieskończone w filozofii i teologii (2009).
Paradygmaty wolności w filozofii i teologii – historyczne i współczesne interpretacje (2010) Pokój jako idea regulatywna filozofii i teologii (2011)
Status błędu w filozofii i teologii (2013)
Status poznania mistycznego w filozofii i teologii. Mistyka śląska (2014)
Konteksty mistyki krzeszowskiej (2015)
Filozofia i teologia na Uniwersytecie Wrocławskim. Perspektywy poznawcze – znaczenie – oddziaływanie (2016)
Śląskie oblicza Reformacji. Implikacje dla filozofii i teologii (2017)
Kategoria końca w filozofii i teologii (2018)
Filozofia i teologia wobec współczesnych ideologii (2019).
Antropologia filozoficzno-teologiczna. Pamięci profesora Józefa Kosiana (2021)
Filozofia i teologia wobec dylematów współczesnego humanizmu (2022)
Filozofia, teologia i literatura w przestrzeni interdyscyplinarnej (2023)
1624. Duchowość śląska w kontekście zmiany pokoleniowej – Jacob Bôhme i Angelus Silesius (2024)
Konstelacje myśli śląskiej. Od Baroku do współczesności (2025)

Kolejna konferencja będzie już siedemnastą z rzędu organizowanych przez Interdyscyplinarny Zespół Badawczy Instytutu Filozofii UWr oraz Instytutu Teologii Systematycznej PWT. Od kilku lat do zespołu dołączyli Koleżanki i Koledzy z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Nysie oraz z Ewangelikalnej Wyższej Szkoły Teologiczna we Wrocławiu.

Miejscem konferencji będzie Dom św. Franciszka w Ołdrzychowicach Kłodzkich (https://domrekolekcyjny.franciszkanki.pl/)

Na konferencji obowiązuje zasada: każdy uczestnik jest wykładowcą i każdy wykładowca uczestnikiem, dlatego prosimy o zarezerwowanie czasu od piątku 25 do niedzieli 27 września.

Zgłoszenie udziału w konferencji prosimy przesłać do 30 czerwca 2026 roku.
prof. dr hab. Leon Miodoński (UWr) prof. dr hab. Bogdan Ferdek (PWT)

Chrystologia nicejskiego wyznania wiary, Krajowa konferencja naukowa z okazji 1700 – lecia CREDO NICEJSKIEGO, 25.11.2025

WROCŁAW 25 listopada 2025 (wtorek)

Gmach główny PWT, Pl. Katedralny 1, sala nr 8

ORGANIZATORZY:

INSTYTUTY TEOLOGII SYSTEMATYCZNEJ Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu i Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

PROGRAM KONFERENCJI

9.15-14.00

9.15 Otwarcie konferencji: ks. prof. dr hab. Bogdan Ferdek, Dyrektor Instytutu Teologii Systematycznej PWT we Wrocławiu

I SESJA: moderuje: ks. dr hab. Paweł Kiejkowski, prof. UAM

9.30 -10.00

Wierzymy

  1. w jednego Pana, Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, zrodzonego z Ojca jako Syn jedyny, to jest z istoty Ojca; Bóg z Boga, światłość ze światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego; (ks. Mariusz Kuciński, Akademia Kujawsko-Pomorska w Bydgoszczy, dyrektor Centrum Studiów Ratzingera)

10.00 – 10.30

2.      zrodzony, nie stworzony; (ks. Krzysztof Wolnica MSD Warszawa)

10.30 – 11.00

3.      że jest współistotny Ojcu (Leon Miodoński UWr)

11.00 – 11.30

4.      że przez niego wszystko się stało, zarówno na niebie jak i na ziemi; (Piotr Lorek EWST)

11.30-11.45 Przerwa

II sesja: moderuje: ks. dr hab. Mariusz Kuciński, prof.  Akademia Kujawsko-Pomorska w Bydgoszczy, dyrektor Centrum Studiów Ratzingera)

11.45-12.15.

5.      że dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił na ziemię i przybrał ciało, stał się człowiekiem, (Jacek Hadryś UAM)

12.15-12.45

6.       wycierpiał mękę i zmartwychwstał dnia trzeciego; (ks. Paweł Kiejkowski UAM)

12.45-13.15

7.      wstąpił na niebiosa, (ks. Bogdan Ferdek PWT)

13.15-13.45

8.      przyjdzie sądzić żywych i umarłych (ks. Janusz Królikowski UPJPII Kraków)

13.45 Zakończenie konferencji: ks. prof. dr hab. Jacek Hadryś,  kierownik Zakładu Teologii Systematycznej Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Z Nicejskiego Credo: wstąpił na niebiosa – Καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανούς (Kai anelthonta eis tous ouranous)

Polski, prawosławny teolog Jerzy Klinger (1918-1976) stawia tezę, że tryumfem nicejskiego wyznania wiary jest Boże Narodzenie. Święto implikuje bowiem nauczanie symbolu, według którego „współistotny Ojcu […] dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił na ziemię i przybrał ciało”. Stawiam tezę, że również tryumfem nicejskiego wyznania wiary jest święto Wniebowstąpienia Pańskiego. Święto pojawia się w dzienniku pątniczki Egerii, która wspominając swą pielgrzymkę z lat 381–384 pisze, że w Ziemi Świętej Wniebowstąpienie obchodzono w dniu pięćdziesiątym wraz z Zesłaniem Ducha Świętego. Wniebowstąpienie powstało więc podobnie jak Boże Narodzenie po Soborze Nicejskim. Przedmiotem Bożego Narodzenia jest to, że „współistotny Ojcu […] zstąpił na ziemię i przybrał ciało, stał się człowiekiem”. Z kolei Wniebowstąpienie ukazuje, że współistotny Ojcu „wstąpił na niebiosa” z tym ciałem, które przybrał stając się człowiekiem.  Jest to największa promocja człowieka. Będący obrazem Boga człowiek wstępuje do swojego Pierwowzoru, czyli Boga. Z tego względu Wniebowstąpienie powinno być nawet bardziej świętowane niż Boże Narodzenie. Misja zbawienia człowieka, ze względu na którą współistotny Ojcu „zstąpił na ziemię i przybrał ciało, stał się człowiekiem”, zakończyła się powodzeniem. Człowiek, który utracił raj, zyskał coś więcej niż raj – niebo. Wniebowstąpienie Jezusa implikuje eschatologiczną antropologię, która rzuca światło na zbawionego człowieka. To, co stało się z człowieczeństwem Jezusa we Wniebowstąpieniu, stanie się ze zbawionym człowiekiem. Precyzyjnie wyraża to Leon XIV w Liście apostolskim: In unitate fidei: „chrystologiczne stwierdzenia wiary Soboru wpisane są w historię zbawienia między Bogiem a Jego stworzeniami”. Można dodać: Wniebowstąpienie Jezusa jest wypełnieniem historii zbawienia. Jak zatem to wypełnienie historii zbawienia wygląda od strony eschatologicznej antropologii?

Czytaj dalej „Chrystologia nicejskiego wyznania wiary, Krajowa konferencja naukowa z okazji 1700 – lecia CREDO NICEJSKIEGO, 25.11.2025”

Kazanie wygłoszone w Śmiałowicach, Uroczystość Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata, 23.11.2025

11 grudnia minie setna rocznica publikacji encykliki Quas primas Piusa XI, w której papież ustanowił Święto Chrystusa Króla. To święto spróbujmy zrozumieć w świetle dzisiejszej Ewangelii i liturgii.

Ewangelia ukazuje Jezusa jako Króla, który przelewa krew za swoich poddanych. Jego królewska godność zostaje wyszydzona przez zgromadzony tłum i przywódców Izraela. Tylko łotr idzie pod prąd szydzącego tłumu i w Jezusie rozpoznaje Boga ponoszącego niezasłużoną karę. Na to wyznanie łotra Jezus odpowiada „po królewsku” – otwiera mu raj. Ten raj  – jak mówi dzisiejsza prefacja – jest królestwem prawdy i życia, świętości i łaski, sprawiedliwości, miłości i pokoju.

Najpotężniejsi władcy tej ziemi nie mogą dać takiego królestwa swoim poddanym. W praktyce oferują raczej zaprzeczenie tego królestwa: zamiast prawdy – kłamstwo propagandy, zamiast życia – wojenne pola śmierci, zamiast świętości – grzech bezbożności, zamiast łaski – finansowy ucisk, zamiast sprawiedliwości – dalsze bogacenie bogatych i ubożenie ubogich, zamiast miłości – nienawiść do tych, którzy nie wyznają „jedynie” słusznej ideologii, zamiast pokoju – kruchy rozejm jako przygotowanie do kolejnej wojny. A przy tym wszystkim obiecują „raj” na tej ziemi. Pius XI zdemaskował te raje w dwóch kolejnych encyklikach: Mit brennender Sorge i Divini Redemptoris. W pierwszej z nich demaskował iluzję raju w postaci Tysiącletniej Rzeszy dla „narodu panów”. Natomiast w drugiej – iluzję komunistycznego raju pod hasłem „każdemu według jego potrzeb”. Obydwa te rzekome raje – nazistowski i komunistyczny – okazały się nie tylko iluzją, ale też przyniosły ludzkości ocean przelanej krwi i łez.

Dzisiejsza liturgia nie tylko oddaje istotę królestwa Chrystusa za pomocą prefacji. Dzisiejsza liturgia słowami modlitwy dnia przypomina, że całe stworzenie ma służyć Chrystusowi Królowi.  Tydzień temu w modlitwie dnia prosiliśmy, abyśmy znajdowali radość w służbie Chrystusowi Królowi. Naszą służbą Chrystusowi Królowi jest liturgia, nazywana tradycyjnie „służbą Bożą”. Jest to kult, który oddajemy naszemu Królowi. Chrystus Król traktuje nas poważnie – przelał za nas swoją krew na krzyżu – dlatego i my powinniśmy poważnie traktować służbę Bożą. Nasz udział w niedzielnej liturgii nie może zależeć od pogody, humoru czy wygody. Nasza niedzielna służba Boża ma być wierna, pomimo naszej acedii. Acedia to stan wewnętrznego znużenia, zniechęcenia i apatii, szczególnie wobec Boga i tego, co związane jest z religią. Tomasz à Kempis, autor dziełka O naśladowaniu Chrystusa, wkłada w usta Chrystusa słowa: duch tego świata obiecuje rzeczy doczesne i mizerne, a ludzie skwapliwie mu służą, podczas gdy Ja obiecuje dobra wieczne i najwyższe, a serca ludzkie pozostają ociężałe i gnuśne. Wystarczy pomyśleć, z jaką gorliwością naziści służyli swojemu führerowi obiecującemu iluzję Tysiącletniej Rzeszy, a komuniści swoim sekretarzom generalnym obiecującym iluzję komunizmu. W tym świetle szczególnie mocno brzmią słowa Chrystusa, które przekazuje Tomasz à Kempis: „Któż tak gorliwie służy mi jak służą światu i panom jego? Dla lichego stanowiska obiega się kawał świata, dla życia wiecznego ledwie się krok zrobi”.

Dzisiejsza uroczystość niesie przesłanie: dla Chrystusa Króla to zbyt mało ledwie krok zrobić. Dla Chrystusa Króla trzeba zdobyć się na znajdowanie radości w Jego służbie. Przykładem takiej służby mogą być męczennicy z Meksyku i Hiszpani. W latach 1926–1929, czyli zaraz po ustanowieniu święta Chrystusa Króla masoni wywołali krwawe prześladowania katolików w Meksyku. Jednym z męczenników był José Sánchez del Río, który zginął w torturach wieku 14 lat. Jesgo ostatnimi słowami przed śmiercią był okrzyk: „Viva Cristo Rey!” („Niech żyje Chrystus Król!”). Z kolei w roku 1936 -1939 komuniści  krwawo prześladowali katolików w Hiszpani. M. in. rozstrzelali całe seminarium zakonu Klaretynów w Barbastro. W sumie rozstrzelano 39 kleryków, 9 przełożonych i 12 braci zakonnych. Oni również przed egzekucją wznosili okrzyki „Niech żyje Chrystus Król!”. Ci meksykańscy i hiszpańscy męczennicy Chrystusa Króla wzywają nas, abyśmy odrzucili acedię i służyli Chrystusowi Królowi. Dzisiejsza uroczystość Chrystusa Króla i setna rocznica encykliki Quas primas Piusa XI są więc wezwaniem, aby bardziej służyć Chrystusowi Królowi niż jakiejkolwiek ziemskiej ideologii, mało tego – znajdować radość w służbie Chrystusa Króla.